ஈமானின் அடிப்படைகள்

பர்ஸக் மற்றும் கப்ருடைய வாழ்க்கை — கேள்வி, இன்பம், தண்டனை

மரணத்திற்கும் உயிர்த்தெழுதலுக்கும் இடையிலான பர்ஸக், முங்கர்–நகீரின் கேள்விகள், முஃமினின் பதில், கப்ருடைய இன்பம்–தண்டனை மற்றும் இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமியின் விரிவான Q&A விளக்கங்கள்.

பர்ஸக் மற்றும் கப்ருடைய வாழ்க்கை — கேள்வி, இன்பம், தண்டனை

பர்ஸக் மற்றும் கப்ருடைய வாழ்க்கை — கேள்வி, இன்பம், தண்டனை

மரணம் மனிதனின் இருப்பை முற்றாக அழித்துவிடுவதல்ல. அது உலக வாழ்க்கையிலிருந்து மறுமைப் பயணத்தின் அடுத்த நிலையான “பர்ஸக்” வாழ்க்கைக்குச் செல்லும் வாசல். “அவர்களில் ஒருவருக்கு மரணம் வந்தபோது, ‘என் இறைவா! என்னைத் திருப்பி அனுப்புவாயாக’ என்று கூறுவான்… அவர்களுக்கு பின்னால் அவர்கள் உயிர்த்தெழுப்பப்படும் நாள் வரை ஒரு பர்ஸக் உள்ளது” என்று குர்ஆன் கூறுகிறது (அல்-முஃமினூன் 23:99–100).

“பர்ஸக்” (البرزخ) என்பது இரு நிலைகளுக்கிடையிலுள்ள தடுப்பு அல்லது இடைநிலை. ஷரீஅத் பயன்பாட்டில், மரணத்திலிருந்து கியாமத் நாளின் பொது உயிர்த்தெழுதல் வரையிலான காலத்தை அது குறிக்கிறது. இந்த வாழ்க்கையின் முழு இயல்பையும் உலகத்தின் நேரம், இடம், உயிரியல் மற்றும் இயற்பியல் அளவுகளால் அளக்க முடியாது. அது “ஃகைப்” — வஹ்யின் மூலம் மட்டுமே அறியப்படும் மறைவுலகச் செய்திகளில் ஒன்று.

மரணித்த பின் என்ன நடைபெறுகிறது?

மரணம் நிகழும்போது ரூஹ் உடலிலிருந்து பிரிக்கப்படுகிறது. பின்னர் அல்லாஹ் நாடிய வகையில் ரூஹுக்கும் உடலுக்கும் பர்ஸக் தொடர்பு ஏற்படுகிறது. கப்ருடைய கேள்வி, இன்பம் மற்றும் தண்டனை இந்தத் தொடர்புடன் நடைபெறுகின்றன என்று அஹ்லுஸ் ஸுன்னத் நம்புகிறது. “ரூஹ் உடலுக்குத் திரும்புகிறது” என்று சில ஹதீஸ்கள் கூறினாலும், அது உலக வாழ்க்கையில் இருந்த உயிரின் முழுமையான திரும்புதல் அல்ல. அது பர்ஸக் நிலைக்கு ஏற்ற, அதன் உண்மையை அல்லாஹ் மட்டுமே முழுமையாக அறியும் தொடர்பாகும்.

உடல் அசையவில்லை, மக்கள் எதையும் கேட்கவில்லை என்பதால் கப்ருடைய அனுபவத்தை மறுக்க முடியாது. தூங்கும் ஒருவரின் உடல் படுக்கையில் அமைதியாக இருந்தாலும், அவர் கனவில் மகிழ்ச்சி, பயம் அல்லது வேதனையை அனுபவிக்கலாம். இது பர்ஸக் வாழ்க்கையின் முழுமையான ஒப்புமை அல்ல; நமது புலன்களால் காணாத அனுபவம் சாத்தியம் என்பதை மட்டும் புரியவைக்கும் ஓர் உதாரணம்.

முங்கர்–நகீரின் வருகை

அடக்கம் முடிந்து மக்கள் திரும்பிச் செல்லும்போது, மரணித்தவர் அவர்களுடைய காலணிகளின் சத்தத்தைக் கேட்பார்; அப்போது இரண்டு மலக்குகள் வந்து அவரைக் கேள்வி கேட்பார்கள் என்று அனஸ் இப்னு மாலிக் (ரலி) அறிவிக்கும் ஹதீஸை ஸஹீஹுல் புகாரி மற்றும் ஸஹீஹ் முஸ்லிம் பதிவு செய்கின்றன. மற்ற அறிவிப்புகளில் அந்த இரண்டு மலக்குகள் “முங்கர்” மற்றும் “நகீர்” என்று குறிப்பிடப்படுகின்றனர் (ஜாமிஉத் திர்மிதி, கப்ருடைய தண்டனை அத்தியாயம், ஹதீஸ் 1071).

இமாம் தஹாவி (ரஹ்) அல்-அகீதத்துத் தஹாவிய்யாவில் கூறுகிறார்:

ونؤمن بملك الموت الموكل بقبض أرواح العالمين، وبعذاب القبر لمن كان له أهلا، وسؤال منكر ونكير في قبره عن ربه ودينه ونبيه، على ما جاءت به الأخبار عن رسول الله صلى الله عليه وسلم وعن الصحابة رضوان الله عليهم

“உலகத்தாரின் ரூஹ்களைக் கைப்பற்றப் பொறுப்பளிக்கப்பட்ட மலக்குல் மவ்தை நாங்கள் நம்புகிறோம்; அதற்குத் தகுதியானவருக்கு கப்ருடைய தண்டனையையும், முங்கர்–நகீர் அவரிடம் அவரது இறைவன், மார்க்கம் மற்றும் நபி குறித்து கேட்பதையும், அல்லாஹ்வின் தூதர் ﷺ மற்றும் ஸஹாபாக்களிடமிருந்து வந்துள்ள அறிவிப்புகளின்படி நம்புகிறோம்.”

இங்கு இமாம் தஹாவி கேள்வியின் மூன்று மையங்களைத் தெளிவாகக் குறிப்பிடுகிறார்: ரப்பு, தீன், நபி. அவற்றின் விவரம் பல ஹதீஸ் அறிவிப்புகளை ஒன்றிணைத்துப் புரிந்துகொள்ளப்படுகிறது.

கப்ரில் கேட்கப்படும் கேள்விகளும் முஃமினின் பதிலும்

பராஉ இப்னு ஆஸிப் (ரலி) அறிவிக்கும் நீண்ட ஹதீஸில், இரண்டு மலக்குகள் மரணித்தவரை உட்காரவைத்து கேட்பதாக வருகிறது:

مَنْ رَبُّكَ؟ وَمَا دِينُكَ؟ وَمَنْ نَبِيُّكَ؟

“உமது இறைவன் யார்? உமது மார்க்கம் என்ன? உமது நபி யார்?”

முஃமின் பதிலளிப்பார்:

رَبِّيَ اللَّهُ، وَدِينِيَ الإِسْلَامُ، وَنَبِيِّي مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم

“என் இறைவன் அல்லாஹ்; என் மார்க்கம் இஸ்லாம்; என் நபி முஹம்மது ﷺ.”

“இந்த மனிதரைப் பற்றி உமக்கு எப்படித் தெரியும்?” என்று கேட்கும்போது, “அல்லாஹ்வின் வேதத்தைப் படித்தேன்; அதை ஈமான் கொண்டு உண்மைப்படுத்தினேன்” என்று கூறுவார். அப்போது வானத்திலிருந்து, “என் அடியான் உண்மை கூறிவிட்டான்” என்ற அறிவிப்பு வரும். அவருக்குச் சுவர்க்கத்தின் விரிப்பு விரிக்கப்படும்; சுவர்க்கத்தின் ஆடை அணிவிக்கப்படும்; சுவர்க்கத்தை நோக்கிய ஒரு வாசல் திறக்கப்படும்; அதன் நறுமணமும் இன்பமும் அவரை அடையும்; பார்வை எட்டும் தூரம் வரை அவரது கப்ர் விசாலமாக்கப்படும் என்று ஹதீஸ் விளக்குகிறது (முஸ்னது அஹ்மத்; ஸுனன் அபீ தாவூத் 4753, பராஉ இப்னு ஆஸிப் அறிவிப்பு).

காஃபிர் அல்லது உண்மையற்ற நயவஞ்சகனிடம் கேட்கும்போது, “ஹாஹ், ஹாஹ்; எனக்குத் தெரியாது; மக்கள் ஏதோ கூறுவதைக் கேட்டேன், நானும் கூறினேன்” என்று பதிலளிப்பதாக ஹதீஸ்கள் சொல்கின்றன. இதனால் கப்ருடைய பதில் வெறும் மனப்பாடப் பதில் அல்ல என்பது தெளிவாகிறது. உலகில் எந்த உண்மையின் மீது வாழ்ந்தாரோ, அதற்கேற்ப அல்லாஹ் ஒருவரை உறுதிப்படுத்துகிறான் அல்லது அவர் தடுமாறுகிறார்.

“அல்லாஹ் உறுதிப்படுத்துவான்” — குர்ஆன் 14:27

“அல்லாஹ் ஈமான் கொண்டவர்களை உலக வாழ்க்கையிலும் மறுமையிலும் உறுதியான சொல்லால் நிலைநிறுத்துகிறான்; அநியாயக்காரர்களை அல்லாஹ் வழிதவற விடுகிறான்” என்று ஸூரா இப்ராஹீம் 14:27 கூறுகிறது. பராஉ இப்னு ஆஸிப் (ரலி) அறிவிக்கும் ஹதீஸில், இந்த வசனம் கப்ருடைய கேள்வியைப் பற்றியே இறங்கியது என்று நபி ﷺ அவர்கள் விளக்குகிறார்கள் (ஸஹீஹுல் புகாரி 1369; ஸஹீஹ் முஸ்லிம் 2871).

இதனால் “ரப்பியல்லாஹ், தீனியல்இஸ்லாம், நபிய்யீ முஹம்மதுன் ﷺ” என்று ஒரு காகிதத்தில் எழுதி மனப்பாடம் செய்தால் மட்டும் போதும் என்று கருதக்கூடாது. உலகில் அல்லாஹ்வை ரப்பாக ஏற்று வணங்கி, இஸ்லாமை வாழ்க்கை முறையாகப் பின்பற்றி, நபி ﷺ அவர்களை உண்மைப்படுத்தி நேசித்தவரை அல்லாஹ் அங்கே உறுதிப்படுத்துகிறான். அறிவு, ஈமான் மற்றும் வாழ்க்கை ஒன்றோடொன்று இணைந்திருக்க வேண்டும்.

கப்ரில் மூன்று கேள்விகளா, ஏழு கேள்விகளா?

இந்த இடத்தில் இரண்டு விஷயங்களைப் பிரித்துப் புரிந்துகொள்ள வேண்டும்.

1. ஸஹீஹான மர்ஃபூஃ ஹதீஸ்களில் தெளிவாக வந்த மூன்று மையக் கேள்விகள்

பராஉ இப்னு ஆஸிப் (ரலி) அறிவிப்பிலும், இமாம் தஹாவியின் அகீதா வாசகத்திலும் தெளிவாகக் குறிப்பிடப்படுபவை:

  1. مَنْ رَبُّكَ؟ — உமது ரப்பு யார்?
  2. مَا دِينُكَ؟ — உமது மார்க்கம் என்ன?
  3. مَنْ نَبِيُّكَ؟ / مَا تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ؟ — உமது நபி யார்? உங்களிடம் அனுப்பப்பட்ட இந்த மனிதரைப் பற்றி என்ன கூறினீர்?

சில அறிவிப்புகளில், “அவரைப் பற்றி உமக்கு எப்படித் தெரியும்?” என்ற தொடர்க் கேள்வியும் வருகிறது. எனவே ஹதீஸின் சொற்களை எண்ணும் முறைக்கு ஏற்ப “மூன்று” அல்லது தொடர்க் கேள்வியுடன் “நான்கு” என்று விளக்குவோர் இருக்கலாம். ஆனால் ரப்பு, தீன், நபி என்பவையே அதன் உறுதியான மூன்று மையங்கள்.

2. தல்கீன் மற்றும் சில பிற்கால நூல்களில் காணப்படும் விரிவான பட்டியல்

அடக்கத்திற்குப் பின் ஓதப்படும் தல்கீன் வாசகங்களிலும் சில போதனை நூல்களிலும், மேற்கண்ட மூன்றுடன் மேலும் சில ஈமானிய அடையாளங்கள் சேர்த்து நினைவூட்டப்படுகின்றன. இமாம் நவவி (ரஹ்) அல்-அத்கார் நூலில், ஷெய்க் நஸ்ர் அல்-மக்திஸியின் தல்கீன் வாசகமாகப் பதிவு செய்துள்ள உரையை ஏழு நினைவூட்டல் அம்சங்களாக இவ்வாறு அமைக்கலாம்:

  1. லா இலாஹ இல்லல்லாஹ்; முஹம்மதுர் ரஸூலுல்லாஹ் என்ற ஷஹாதத்.
  2. அல்லாஹ்வை ரப்பாக ஏற்றல்.
  3. இஸ்லாமை மார்க்கமாக ஏற்றல்.
  4. முஹம்மது ﷺ அவர்களை நபியாக ஏற்றல்.
  5. கஃபாவைக் கிப்லாவாக ஏற்றல்.
  6. அல்குர்ஆனை இமாமாக ஏற்றல்.
  7. முஸ்லிம்களைச் சகோதரர்களாக ஏற்றல்.

வேறு சில தல்கீன் வாசகங்கள் தொழுகை, இப்ராஹீம் (அலை) அவர்களைத் தந்தையாக ஏற்றல், “லா இலாஹ இல்லல்லாஹ் என்ற ஈமானில் வாழ்ந்து அதிலேயே இறந்தேன்” போன்றவற்றையும் சேர்க்கின்றன. ஆகவே இவை அனைத்தையும் ஒரே நிலையான “ஏழு கேள்விகள்” என்று எண்ண முடியாது; பட்டியல் மரபு மற்றும் நூலின் வாசகத்திற்கு ஏற்ப மாறுகிறது.

இதன் சரியான முடிவு: மூன்று என்பது ஸஹீஹான ஹதீஸ்களில் தெளிவாக வந்த மையக் கேள்விகள்; ஏழு அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட விரிவான வடிவம் தல்கீன்–போதனை மரபில் ஈமானின் அடையாளங்களைச் சேர்த்து அமைக்கப்பட்ட தொகுப்பு. அந்த விரிவான பட்டியலை மறுக்க வேண்டியதில்லை; ஆனால் அதன் ஒவ்வொரு கேள்வியும் ஒரே ஸஹீஹான மர்ஃபூஃ ஹதீஸில் முங்கர்–நகீர் கேட்பதாக வந்துள்ளது என்றும் கூறக்கூடாது.

ஒரு குறிப்பிட்ட தமிழ் வாக்கிய அமைப்பையே மலக்குகள் அப்படியே பயன்படுத்துவார்கள் என்று கட்டாயப்படுத்தவும் முடியாது. கப்ரின் வெற்றி மனப்பாடப் பட்டியலில் அல்ல; தவ்ஹீத், இஸ்லாம், நபி ﷺ அவர்களின் ரிஸாலத் ஆகிய உண்மைகளின் மீது வாழ்ந்த ஈமானில் உள்ளது.

இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமியின் கப்ர் Q&A

இங்கு இரண்டு அறிஞர்களின் பெயரை வேறுபடுத்துவது அவசியம். பத்ஹுல் பாரி எழுதியவர் ஹாபிழ் இப்னு ஹஜர் அல்-அஸ்கலானி (ரஹ்; வஃபாத் 852 ஹி). அல்-ஃபதாவல் ஹதீஸிய்யா எழுதியவர் ஷிஹாபுத்தீன் இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி அல்-மக்கி (ரஹ்; வஃபாத் 974 ஹி). கப்ருடைய கேள்விகளை விரிவான கேள்வி–பதில் வடிவில் ஆராயும் உரை பின்னவரான இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமியின் அல்-ஃபதாவல் ஹதீஸிய்யாவின் ஆரம்பப் பகுதியில் உள்ளது.

இங்கு பதிப்புகளில் குழப்பம் ஏற்படுத்தக்கூடிய ஒரு முக்கிய குறிப்பு உண்டு. நூலில் இந்த நீண்ட விவாதம் “7 — وسئل رضي الله عنه…” என்று தொடங்குகிறது. அந்த “7” என்பது நூலாசிரியரிடம் கேட்கப்பட்ட ஏழாவது ஃபத்வா/மஸ்அலாவின் எண். அதற்குள் மறுமை உடல்களின் அமைப்பு, சுவர்க்க வாழ்க்கை, மலக்குகள், முங்கர்–நகீர் யாரிடம் கேட்பார்கள், எந்த மொழியில் கேட்பார்கள், அவர்களின் பெயர் மற்றும் கேள்விக்குட்படுவோரின் விதிவிலக்குகள் போன்ற பல துணைக் கேள்விகள் ஒன்றாக வருகின்றன. அது “கப்ரில் ஒவ்வொருவரிடமும் ஏழு கேள்விகள் கேட்கப்படும்” என்ற எண்ணிக்கை வாசகம் அல்ல.

இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி அப்பகுதியில் கப்ருடைய கேள்வி பொதுவாக மரணித்தவரை உள்ளடக்குவது, குழந்தை பற்றிய கருத்து வேறுபாடு, ஷஹீத் மற்றும் முராபித் பற்றிய விதிவிலக்கு, கேள்வியின் மொழி போன்றவற்றை ஆராய்கிறார். ஆனால் ரப்பு–தீன்–நபி என்ற மூன்று மையங்களுக்குப் பதிலாக ஒரு நிரந்தர ஏழு கேள்விப் பட்டியலை அங்கே அவர் ஸஹீஹ் ஹதீஸாக நிறுவவில்லை.

அவர் உறுதியான நஸ்ஸுகளையும் அறிஞர்களின் துணைக் கருத்துகளையும் ஒரே தரத்தில் வைக்கவில்லை. எது ஹதீஸின் வெளிப்படை அர்த்தம், எது சில உலமாவின் கருத்து, எதில் கருத்து வேறுபாடு, எதில் பலவீனமான அறிவிப்பு உள்ளது என்பதைப் பதிவு செய்கிறார். இந்த முறை நமக்கும் முக்கியமான பாடம்: பர்ஸக் பற்றிய ஒவ்வொரு பிரபலக் கதையையும் “ஸஹீஹ் ஹதீஸ்” என்று கூறிவிடக் கூடாது.

Q1. புதைக்கப்பட்டவர்களிடம் மட்டுமா கேள்வி கேட்கப்படும்?

இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி, கேள்வி பொதுவாக ஒவ்வொரு மரணித்தவரையும் உள்ளடக்கும் என்று பல இமாம்கள் உறுதிப்படுத்தியதாகக் குறிப்பிடுகிறார். தீயில் எரிந்தவர், கடலில் மூழ்கியவர், மிருகத்தால் உண்ணப்பட்டவர் அல்லது வழக்கமான கப்ரில் புதைக்கப்படாதவர் ஆகியோர் பர்ஸக் நிலைக்கு வெளியல்ல. “கப்ருடைய கேள்வி” என்ற பெயர் பெரும்பாலானவர்கள் கப்ரில் அடக்கம் செய்யப்படுவதைக் கருத்தில் கொண்ட வழக்குச் சொல்லாகும்.

இதையே இமாம் தப்தாஸானி ஷர்ஹுல் அகாயிதுன் நஸஃபிய்யாவில் விளக்குகிறார்: நீரில் மூழ்கியவர், மிருகத்தின் வயிற்றில் சென்றவர் அல்லது வெளியில் தொங்கவிடப்பட்டவர் ஆகியோருக்கும் அல்லாஹ் நாடிய இன்பம் அல்லது தண்டனை நிகழலாம்; நாம் அதன் வெளிப்புற அடையாளத்தைப் பார்க்காததால் அதை மறுக்க முடியாது. அல்லாஹ்வின் சக்திக்கு இது இயலாததல்ல.

Q2. கருவிலேயே இறந்த குழந்தை அல்லது சிறு குழந்தையிடம் கேள்வி உண்டா?

இந்த விஷயத்தில் உலமாவுக்கு கருத்து வேறுபாடு இருப்பதை இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி நேர்மையாகப் பதிவு செய்கிறார். சிலர் எல்லா மரணித்தவர்களையும் பொதுவாகக் கொள்ளும் அறிவிப்புகளின் அடிப்படையில் குழந்தைக்கும் கேள்வி உண்டு என்றனர். வேறு சில ஹதீஸ் ஆய்வாளர்களும் ஷாஃபிஈ அறிஞர்களும், கப்ருடைய சோதனை ஷரீஅத் பொறுப்பு உடையவருக்கே உரியது; சிறு குழந்தை முகல்லஃப் அல்ல என்பதால் கேள்வி இல்லை என்றனர்.

எனவே “குழந்தையிடம் நிச்சயம் இப்படிக் கேட்கப்படும்” அல்லது “எந்தக் கேள்வியும் இருக்காது” என்பதை இஜ்மாஅான தீர்ப்பாகக் காட்டக் கூடாது. உறுதியானது: குழந்தை பாவப்பொறுப்புடன் இறப்பதில்லை; அல்லாஹ் அவனுக்கு அநீதி செய்யமாட்டான். கருத்து வேறுபட்ட மறைவுலக விவரத்தை அல்லாஹ்விடம் ஒப்படைக்க வேண்டும்.

Q3. நபிமார்கள் கேள்வி கேட்கப்படுவார்களா?

சில பழைய உரைகளில் நபிமார்களைப் பற்றியும் குழந்தைகளைப் பற்றியும் கருத்துகள் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளன. ஆனால் இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி, கப்ருடைய கேள்வி சந்தேகப்படுத்தப்படக்கூடியவரின் சோதனை என்பதால் நபிமார்கள் அதிலிருந்து விலக்கப்பட்டவர்கள் என்று எடுத்துரைக்கும் ஆய்வாளர்களின் நிலையைப் பதிவு செய்கிறார். நபியே மற்றவர்களிடம் கேட்கப்படும் நபித்துவத்தின் ஆதாரமாக இருக்கும்போது, அவருக்கே அதே சோதனை பொருந்தும் என்று கூற ஆதாரம் தேவை.

இதில் நமது கடமை நபிமார்களின் உயர்ந்த அந்தஸ்தை ஏற்றுக்கொள்வதும், உறுதியில்லாத விரிவுகளில் தீர்மானமாகப் பேசாமல் இருப்பதுமாகும்.

Q4. ஷஹீதிடம் கேள்வி கேட்கப்படுமா?

அல்லாஹ்வின் பாதையில் உண்மையாக ஷஹீதானவருக்கு கப்ருடைய சோதனையிலிருந்து பாதுகாப்பு இருப்பதைச் சொல்லும் ஹதீஸ்கள் உள்ளன. “வாள்களின் மின்னல் அவருக்குப் போதுமான சோதனையாக இருந்தது” என்ற பொருளுடைய அறிவிப்பை உலமா குறிப்பிடுகின்றனர். எல்லையில் காவல் பணியில் இருக்கும் “முராபித்” அந்நிலையில் இறந்தால், அவரது அமல் கியாமத் வரை வளர்க்கப்பட்டு “ஃபத்தானுல் கப்ர்” சோதனையிலிருந்து பாதுகாக்கப்படுவார் என்று ஸஹீஹ் முஸ்லிம் மற்றும் ஸுனன் நூல்களின் அறிவிப்புகள் கூறுகின்றன.

ஆனால் “ஷஹீத்” என்ற ஷர்ஈ தீர்ப்பை ஒவ்வொரு மரணத்திற்கும் நாம் தாமாக வழங்க முடியாது. உலகச் சட்டத்தில் ஷஹீத் என நடத்தப்படுபவர், மறுமையில் ஷஹீதின் வெகுமதி பெறுபவர் ஆகிய வகைப்பாடுகளையும் ஃபிக்ஹ் நூல்கள் வேறுபடுத்துகின்றன.

Q5. வெள்ளிக்கிழமை அல்லது வெள்ளிக்கிழமை இரவு இறந்தவர் கேள்வியிலிருந்து பாதுகாப்பா?

வெள்ளிக்கிழமை அல்லது அதன் இரவில் இறந்த முஸ்லிமை கப்ருடைய ஃபித்னாவிலிருந்து அல்லாஹ் பாதுகாப்பான் என்ற அறிவிப்பு திர்மிதி மற்றும் முஸ்னது அஹ்மதில் வந்துள்ளது. இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி, இந்த அறிவிப்பை சிலர் ஹஸன் என ஏற்றதையும், இமாம் தஹாவி போன்றோர் அதன் பலவீனத்தைச் சுட்டியதையும் பதிவு செய்கிறார். ஆகவே இது நம்பிக்கையூட்டும் “ஃபளாயில்” அறிவிப்பாக குறிப்பிடப்படலாம்; கப்ருடைய கேள்வி பற்றிய பிரதான அகீதா ஆதாரத்திற்கு மாற்றாகவோ, ஒருவரின் இறுதி நிலைக்கான நிச்சயச் சான்றாகவோ பயன்படுத்தக் கூடாது.

வெள்ளிக்கிழமை இறந்ததால் மட்டும் ஒருவரின் கடன்கள், மக்களின் உரிமைகள் அல்லது பாவங்கள் அனைத்தும் தானாக நீங்கிவிட்டன என்று கூற முடியாது. இறுதி தீர்ப்பு அல்லாஹ்வுக்கே.

Q6. ஸூரத்துல் முல்க் ஓதுபவருக்கு பாதுகாப்பு உண்டா?

“தபாரகல்லதீ பியதிஹில் முல்க்” என்ற ஸூரத்துல் முல்க் கப்ருடைய தண்டனையிலிருந்து பாதுகாக்கும் என்று பல அறிவிப்புகள் வந்துள்ளன. இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமியும் இரவில் அதை வழக்கமாக ஓதுவது பற்றிய செய்திகளை குறிப்பிடுகிறார். இந்த ஸூராவை ஈமானுடன் ஓதி, அதன் தவ்ஹீத், அல்லாஹ்வின் ஆட்சி, படைப்பு, மரணம்–வாழ்க்கையின் சோதனை ஆகிய செய்திகளுக்கு ஏற்ப வாழ்வது பெரிய நன்மை.

ஆனால் ஒரு ஸூராவை இயந்திரமாக உச்சரித்து விட்டு அதன் கட்டளைகளுக்கு எதிராக வாழ்ந்தாலும் நிச்சயம் பாதுகாப்பு என்ற ஒப்பந்தமாக இதை மாற்றக் கூடாது. ஃபளீலத் ஹதீஸ்கள் நல்ல அமலுக்கு ஊக்கம்; பாவத்தில் பாதுகாப்பான உணர்வை உருவாக்க அல்ல.

Q7. முஃமினாக இருந்தாலும் பாவியானவரின் பதில் என்ன?

இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி, ஹதீஸ்களின் வெளிப்படை அர்த்தப்படி ஈமான் உடைய ஃபாஸிக்கும் அடிப்படை கேள்விக்கு பதில் சொல்ல அல்லாஹ் உதவலாம்; ஆனால் அவருக்குக் கிடைக்கும் நற்செய்தி மற்றும் பர்ஸக் நிலை அவரது செயல்களுக்கு ஏற்ப மாறலாம் என்று விவாதிக்கிறார். எல்லா முஃமின்களும் ஒரே தரத்தில் இருப்பதில்லை; ஈமானை வைத்திருப்பதும் பாவத்திற்கான விளைவுகளிலிருந்து முழுமையாக விடுதலை பெறுவதும் ஒன்றல்ல.

இதுவே ஹனஃபி–மாதுரீதீ சமநிலை: பெரும் பாவத்தால் மட்டும் ஒருவர் ஈமானிலிருந்து வெளியேற மாட்டார்; அதேவேளை பாவி தண்டனைக்குத் தகுதியற்றவர் என்றும் கூற முடியாது. அவர் அல்லாஹ்வின் நாட்டம், நீதி மற்றும் கருணைக்குள் இருக்கிறார்.

Q8. கேள்வி எந்த மொழியில் இருக்கும்?

இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமியிடம் கப்ருடைய கேள்வியின் மொழி பற்றியும் கேட்கப்பட்டது. ஹதீஸ்களின் வெளிப்படை சொற்கள் அரபியில் வந்துள்ளதால் அரபி என்று கொள்ளலாம்; அதேவேளை ஒவ்வொருவருக்கும் அவரவர் மொழியில் கேள்வி கேட்கப்படுவதும் சாத்தியம் என்று அவர் கூறுகிறார். பின்னர் அவர் எடுத்துரைக்கும் முடிவு: ஹதீஸின் வெளிப்படையை ஏற்றுக்கொள்வதே அடிப்படை; உறுதியான நஸ்ஸ் இல்லாத இடத்தில் ஒரு சாத்தியத்தை மட்டும் கட்டாய அகீதாவாக்கக் கூடாது.

இங்கு மொழி தடையாகாது. உலகின் எல்லா மொழிகளையும் உருவாக்கிய அல்லாஹ், தன் அடியானுக்கு கேள்வியைப் புரியவைக்க இயலாதவன் அல்ல. “அரபி தெரியாதவருக்கு என்ன ஆகும்?” என்ற அச்சம் தேவையில்லை. சோதிக்கப்படுவது உலகில் கற்ற மொழி அல்ல; ஈமானின் உண்மை.

Q9. முங்கர்–நகீர் முஃமினிடம் வேறு பெயரிலா வருவார்கள்?

சில பின்னைய நூல்களில் பாவியிடம் “முங்கர்–நகீர்”, நல்லவரிடம் வேறு பெயர் என்று கருத்துகள் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளன. இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி, இதற்கு உறுதியான மூலம் கிடைக்கவில்லை என்றும், ஹதீஸ்களின் வெளிப்படை அர்த்தம் மக்கள் அனைவரிடமும் அந்த இரண்டு மலக்குகளின் பெயர்கள் முங்கர் மற்றும் நகீர் என்பதே என்றும் கூறுகிறார். திர்மிதியில் அவர்களின் பெயர் தெளிவாக வந்துள்ளது.

மேலும் இரண்டு மலக்குகள் சேர்ந்து மொத்தம் நான்கு பேர் கேள்வி கேட்பார்கள் என்று சில பலவீனமான முர்ஸல் செய்திகளில் வரும் பெயர்களை அவர் பதிவு செய்தாலும், அவற்றை உறுதியான அகீதாவாக எடுத்துக்கொள்ளவில்லை. இதுவே ஆதாரத் தரங்களைப் பிரிக்க வேண்டிய அவசியத்தை காட்டுகிறது.

Q10. முந்தைய உம்மத்தாரிடமும் கேள்வி உண்டா?

“இந்த உம்மத் தங்கள் கப்ருகளில் சோதிக்கப்படும்” என்ற ஹதீஸை அடிப்படையாகக் கொண்டு, கப்ருடைய கேள்வி நபி முஹம்மது ﷺ அவர்களின் உம்மத்துக்கே சிறப்பு என்று ஹகீம் திர்மிதி மற்றும் இப்னு அப்துல் பர் போன்றோர் கூறியதாக இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி பதிவு செய்கிறார். வேறு அறிஞர்கள், ஹதீஸ் இந்த உம்மத்தின் சோதனையை உறுதிப்படுத்துகிறது; முந்தைய உம்மத்தாருக்கு இல்லை என்று வெளிப்படையாக மறுக்கவில்லை என்றனர். இன்னோர் குழு உறுதியான முடிவு கூறாமல் நிறுத்தினர்.

இது கிளை விவாதம். நமது உம்மத்துக்கு கப்ருடைய கேள்வி உண்மை என்பது தெளிவான ஹதீஸ்களால் நிரூபிக்கப்பட்டது. முந்தைய உம்மத்தாரின் ஒவ்வொரு பர்ஸக் விவரத்தையும் தீர்மானமாகச் சொல்ல வேண்டிய அவசியமில்லை.

கப்ருடைய இன்பம் மற்றும் தண்டனை

ஃபிர்அவ்னின் கூட்டத்தார் “காலையிலும் மாலையிலும் நெருப்பின் முன் காட்டப்படுகிறார்கள்; கியாமத் நிகழும் நாளில் அவர்களை மிகக் கடுமையான தண்டனையில் நுழையச் செய்யுங்கள்” என்று குர்ஆன் கூறுகிறது (ஃகாஃபிர் 40:46). “கியாமத் நிகழும் நாள்” வருவதற்கு முன்பே காலையும் மாலையும் நெருப்பின் முன் காட்டப்படுவது பர்ஸக் தண்டனைக்கான ஆதாரமாகத் தப்ஸீர் மற்றும் அகீதா அறிஞர்கள் எடுத்துரைக்கின்றனர். நூஹ் (அலை) அவர்களின் மக்களைப் பற்றி “அவர்கள் மூழ்கடிக்கப்பட்டு நெருப்பில் நுழைக்கப்பட்டார்கள்” என்ற வசனமும் குறிப்பிடப்படுகிறது (நூஹ் 71:25).

நபி ﷺ அவர்கள் தொழுகையின் இறுதியில் நரகத் தண்டனை, கப்ருடைய தண்டனை, வாழ்வு–மரணத்தின் சோதனை மற்றும் தஜ்ஜாலின் சோதனையிலிருந்து அல்லாஹ்விடம் பாதுகாப்புக் கேட்கக் கற்றுத் தந்தார்கள் (ஸஹீஹுல் புகாரி 1377; ஸஹீஹ் முஸ்லிம் 588). ஆயிஷா (ரலி) கப்ருடைய தண்டனை குறித்து கேட்ட பின் நபி ﷺ அவர்கள் ஒவ்வொரு தொழுகையிலும் அதிலிருந்து பாதுகாப்புக் கேட்டதாக ஸஹீஹ் அறிவிப்புகள் கூறுகின்றன.

இரண்டு கப்ருகளைக் கடந்து சென்றபோது, ஒருவருக்கு சிறுநீரிலிருந்து முறையாகத் தூய்மை பேணாததற்காகவும் மற்றொருவருக்கு நமீமா — மக்களிடையே கோள் சொல்லி பிரச்சினை ஏற்படுத்தியதற்காகவும் தண்டனை நடைபெறுகிறது என்று நபி ﷺ கூறினார்கள் (ஸஹீஹுல் புகாரி 216, 218; ஸஹீஹ் முஸ்லிம் 292). இதன் நோக்கம் குறிப்பிட்ட ஒவ்வொரு மரணித்தவரையும் பற்றி ஊகம் செய்வதல்ல; தூய்மை மற்றும் நாவால் செய்யப்படும் அநீதியைச் சிறியதாக எண்ணாதிருக்க எச்சரிப்பதாகும்.

இன்பமும் தண்டனையும் ரூஹுக்கா, உடலுக்கா?

அஹ்லுஸ் ஸுன்னத் விளக்கத்தில் பர்ஸக் இன்பமும் தண்டனையும் ரூஹுக்கும் உடலுக்கும் அல்லாஹ் நாடிய தொடர்பில் ஏற்படலாம். உலகில் காணப்படும் உயிரியல் செயல்பாட்டை மட்டுமே “உடல் அனுபவம்” எனக் கட்டுப்படுத்த முடியாது. இமாம் தப்தாஸானி, உடலில் உலக வாழ்க்கை போல உயிர் முழுமையாகத் திரும்ப வேண்டும் அல்லது உடல் அசைவதை நாம் பார்க்க வேண்டும் என்பது அவசியமல்ல என்று விளக்குகிறார்.

இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமியும் கப்ருடைய இன்பம்–தண்டனையை நம்புவது கடமை என்று கூறுகிறார். ஹாபிழ் ஸுயூதி போன்றோர், “கப்ருடைய தண்டனை” என்பது பொதுவாக “பர்ஸக் தண்டனை”; புதைக்கப்படாதவருக்கும் அல்லாஹ் நாடியது சென்றடையும் என்று விளக்குகின்றனர். ஆகவே உடல் கிடைக்கவில்லை என்பதால் பர்ஸக் நிலை இல்லை என்று முடிவு செய்ய முடியாது.

அகாயிதுன் நஸஃபிய்யாவின் நிலை

இமாம் நஜ்முத்தீன் அன்-நஸஃபி (ரஹ்) தனது அல்-அகாயிதுன் நஸஃபிய்யாவில்:

وعذاب القبر للكافرين ولبعض عصاة المؤمنين، ونعيم أهل الطاعة في القبر بما يعلمه الله تعالى ويريده، وسؤال منكر ونكير ثابت بالدلائل السمعية

“காஃபிர்களுக்கும் பாவியான முஃமின்களில் சிலருக்கும் கப்ருடைய தண்டனை; கீழ்ப்படிந்தவர்களுக்குக் கப்ரில் அல்லாஹ் அறிந்து நாடும் இன்பம்; முங்கர்–நகீரின் கேள்வி ஆகியவை வஹ்ய் ஆதாரங்களால் உறுதியாகியுள்ளன” என்று கூறுகிறார்.

இமாம் தப்தாஸானி இதன் விளக்கத்தில், இவை பகுத்தறிவால் இயலாதவை அல்ல; உண்மையான நபி ﷺ அவர்கள் அறிவித்ததால் அவற்றை ஏற்றுக்கொள்கிறோம் என்று கூறுகிறார். இந்த அணுகுமுறை மாதுரீதீ முறையின் சமநிலையை காட்டுகிறது: அறிவுக்கு முற்றிலும் முரணான ஒன்றை ஏற்கச் சொல்லவில்லை; ஆனால் புலனறிவு எட்டாத மறைவுலகத்தை புலனறிவால் மறுக்கவும் அனுமதிக்கவில்லை.

மரணித்தவர் நமது சலாம் மற்றும் பேச்சைக் கேட்பாரா?

அடக்கத்திற்குப் பின் காலணிச் சத்தத்தை மரணித்தவர் கேட்பார் என்ற ஸஹீஹ் ஹதீஸ், பத்ரில் வீழ்ந்தவர்களிடம் நபி ﷺ அவர்கள் பேசிய நிகழ்வு, கப்ருகளைச் சந்திக்கும்போது சலாம் கூறக் கற்றுத் தந்தது போன்ற ஆதாரங்கள், அல்லாஹ் நாடிய தருணங்களில் மரணித்தவருக்கு கேட்கச் செய்வான் என்பதை உறுதிப்படுத்துகின்றன. ஆனால் இதிலிருந்து எல்லா மரணித்தவரும் எல்லா இடத்திலும் எல்லா பேச்சையும் தாமாகக் கேட்கிறார்கள் என்ற பொதுவான முடிவை எடுக்க முடியாது.

சரியான சமநிலை: அல்லாஹ் கேட்கச் செய்ததை அவர்கள் கேட்பார்கள்; அதன் முறை மற்றும் எல்லையை வஹ்ய் கூறிய அளவுக்கு மட்டுமே நாம் உறுதிப்படுத்துவோம். உலக மனிதனின் சாதாரண கேள்விச் சக்தியை அப்படியே அவர்களுக்கு அளித்து விடக்கூடாது.

அடக்கம் முடிந்த பின் செய்ய வேண்டியது

நபி ﷺ அவர்கள் ஒருவரை அடக்கம் செய்த பின் கப்ரருகில் நின்று, “உங்கள் சகோதரருக்காக மன்னிப்புக் கேளுங்கள்; அவர் உறுதியாக இருக்க அல்லாஹ்விடம் வேண்டுங்கள்; ஏனெனில் இப்போது அவர் கேள்வி கேட்கப்படுகிறார்” என்று கூறினார்கள் (ஸுனன் அபீ தாவூத் 3221). எனவே அடக்கம் முடிந்ததும் சில நிமிடங்கள் அமைதியாக நின்று மஃபிரத் மற்றும் தஸ்பீத் வேண்டுவது நபிவழி.

அதன் பொருள் கூச்சலிட்டு ஆதாரமற்ற நிகழ்ச்சிகளை உருவாக்குவது அல்ல. “அல்லாஹும்மஃபிர் லஹு; அல்லாஹும்ம தப்பித்ஹு” — “அல்லாஹ்வே! அவரை மன்னிப்பாயாக; அவரை உறுதிப்படுத்துவாயாக” என்று எளிமையாகத் துஆ செய்யலாம். மரணித்தவரின் கடனைச் செலுத்துதல், அவர் விட்டுச் சென்ற செல்லுபடியான பொறுப்புகளை நிறைவேற்றுதல், அவருக்காக இஸ்திக்ஃபார் செய்தல் மற்றும் ஸதகா செய்வதும் நன்மையான செயல்கள்.

கப்ருடைய சோதனைக்கு எவ்வாறு தயாராகுவது?

கப்ருடைய மையப் பதில்கள் இறுதி நேரத்தில் புதிதாகப் படிக்கப்படும் பாடமல்ல. “என் ரப்பு அல்லாஹ்” என்ற பதிலுக்கான தயாரிப்பு அவனைத் தனியாக வணங்கி அவனிடம் தவ்பா செய்வது. “என் தீன் இஸ்லாம்” என்ற பதிலுக்கான தயாரிப்பு ஃபர்ளுகளைப் பேணி ஹலால்–ஹராமை மதிப்பது. “என் நபி முஹம்மது ﷺ” என்ற பதிலுக்கான தயாரிப்பு அவர்களை நேசித்து, உண்மைப்படுத்தி, அவர்களின் ஸுன்னாவைப் பின்பற்றுவது.

தொழுகையின் இறுதியில் இந்த துஆவை வழக்கமாக்க வேண்டும்:

اللهم إني أعوذ بك من عذاب جهنم، ومن عذاب القبر، ومن فتنة المحيا والممات، ومن شر فتنة المسيح الدجال

“அல்லாஹ்வே! நரகத் தண்டனையிலிருந்தும், கப்ருடைய தண்டனையிலிருந்தும், வாழ்வு–மரணத்தின் சோதனையிலிருந்தும், மஸீஹுத் தஜ்ஜாலின் தீய சோதனையிலிருந்தும் உன்னிடம் பாதுகாப்புக் கேட்கிறேன்.”

தவிர்க்க வேண்டிய மிகைப்படுத்தல்கள்

கப்ருடைய பயத்தைப் பயன்படுத்தி ஆதாரமற்ற கதைகள், கனவுகள், படங்கள் அல்லது ஒலி பதிவுகளைப் பரப்பக்கூடாது. “இந்த நபர் இவ்வாறு தண்டிக்கப்படுகிறார்” என்று குறிப்பிட்ட ஒருவரைப் பற்றி வஹ்ய் ஆதாரம் இல்லாமல் தீர்ப்பு வழங்கக்கூடாது. உடல் சிதைந்த விதம், முகத்தின் நிறம் அல்லது கப்ரில் ஏற்பட்ட இயற்கை மாற்றத்தை மறுமைத் தீர்ப்பாக விளக்குவது தவறு.

அதேபோல், கப்ருடைய தண்டனையை விஞ்ஞான கருவியால் அளக்க முடியவில்லை என்பதால் மறுப்பதும் தவறு. அறிவியல் உலகில் மீண்டும் மீண்டும் காணக்கூடிய நிகழ்வுகளை ஆய்வு செய்கிறது; பர்ஸக் வஹ்யால் அறிவிக்கப்படும் வேறு இருப்புநிலை. இரண்டின் ஆய்வுப் பரப்பை கலக்கக்கூடாது.

முடிவுரை

பர்ஸக், முங்கர்–நகீரின் கேள்வி, முஃமினுக்கு வழங்கப்படும் உறுதி, கீழ்ப்படிந்தவர்களின் இன்பம் மற்றும் தகுதியானவர்களின் தண்டனை ஆகியவை அஹ்லுஸ் ஸுன்னத் அகீதாவில் உண்மையானவை. அவற்றின் அடிப்படை குர்ஆன் மற்றும் பல ஸஹீஹ் ஹதீஸ்களில் உள்ளது. இமாம் தஹாவி, இமாம் நஸஃபி மற்றும் இமாம் தப்தாஸானி போன்ற அகீதா இமாம்கள் அவற்றைத் தெளிவாகப் பதிவு செய்துள்ளனர்.

இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமியின் விரிவான Q&A நமக்கு இன்னொரு முக்கியப் பாடத்தை அளிக்கிறது: அடிப்படை நம்பிக்கையில் உறுதி; கிளை விவரங்களில் ஆதாரத் தரத்தைப் பிரித்தல்; கருத்து வேறுபாடு உள்ளதை கருத்து வேறுபாடாகவே கூறுதல். கப்ருடைய கேள்வியை அறிதலின் உண்மையான நோக்கம் விவாதத்தை அதிகரிப்பதல்ல; உலகிலேயே ஈமானுடன் சரியான பதிலுக்குரிய வாழ்க்கையை அமைப்பதாகும்.

ஆதார நூல்கள் மற்றும் இடங்கள்

  • அல்-குர்ஆன்: இப்ராஹீம் 14:27; அல்-முஃமினூன் 23:99–100; அல்-அன்ஆம் 6:93; ஃகாஃபிர் 40:46; நூஹ் 71:25.
  • ஸஹீஹுல் புகாரி: ஹதீஸ்கள் 216, 218; கிதாபுல் ஜனாயிஸ், 1338, 1369, 1374, 1377; கப்ருடைய கேள்வி மற்றும் தண்டனை அத்தியாயங்கள்.
  • ஸஹீஹ் முஸ்லிம்: ஹதீஸ்கள் 2870–2871; 588; 292; கப்ருடைய சோதனை மற்றும் பாதுகாப்புத் துஆ அத்தியாயங்கள்.
  • ஸுனன் அபீ தாவூத்: பராஉ இப்னு ஆஸிப் அறிவிக்கும் நீண்ட பர்ஸக் ஹதீஸ் 4753; அடக்கத்திற்குப் பிந்தைய துஆ 3221.
  • ஜாமிஉத் திர்மிதி: முங்கர்–நகீரின் பெயர் மற்றும் கப்ருடைய சோதனை, ஹதீஸ் 1071; வெள்ளிக்கிழமை மரணம் பற்றிய அறிவிப்பு 1074.
  • இமாம் அபூ ஜஃபர் அத்-தஹாவி: அல்-அகீதத்துத் தஹாவிய்யா, மலக்குல் மவ்த், கப்ருடைய கேள்வி மற்றும் தண்டனை பற்றிய பகுதி.
  • இமாம் நஜ்முத்தீன் அன்-நஸஃபி: அல்-அகாயிதுன் நஸஃபிய்யா, “வஅதாபுல் கப்ரி…” என்ற சம்இய்யாத் பகுதி.
  • இமாம் ஸஅ்துத்தீன் அத்தப்தாஸானி: ஷர்ஹுல் அகாயிதுன் நஸஃபிய்யா, கப்ருடைய தண்டனை, இன்பம் மற்றும் முங்கர்–நகீர் கேள்வி விளக்கம்.
  • இமாம் இப்னு ஹஜர் அல்-ஹைதமி: அல்-ஃபதாவல் ஹதீஸிய்யா, ஆரம்பப் பகுதி — ஃபத்தானுல் கப்ர், முங்கர்–நகீர், கேள்விக்குட்படுவோர், விதிவிலக்குகள் மற்றும் கேள்வியின் மொழி பற்றிய Q&A.
  • இமாம் நவவி: அல்-அத்கார், “அடக்கம் முடிந்த பின் கூறப்படுவது” என்ற பகுதி — ஷெய்க் நஸ்ர் அல்-மக்திஸியிடமிருந்து பதிவு செய்யப்பட்ட விரிவான தல்கீன் வாசகம்.
  • ஹாபிழ் இப்னு ஹஜர் அல்-அஸ்கலானி: பத்ஹுல் பாரி, கிதாபுல் ஜனாயிஸ் — 14:27 மற்றும் கப்ருடைய கேள்வி ஹதீஸ்களின் விளக்கம்.
  • இமாம் ஜலாலுத்தீன் அஸ்-ஸுயூதி: ஷர்ஹுஸ் ஸுதூர் பி ஷர்ஹி ஹாலில் மவ்தா வல் குபூர், பர்ஸக், ரூஹ் மற்றும் கப்ருடைய நிலைகள்.

ஆய்வு குறிப்பு: கப்ருடைய கேள்வியின் அடிப்படை, ரப்பு–தீன்–நபி பற்றிய சோதனை, கப்ருடைய இன்பம்–தண்டனை ஆகியவை ஸஹீஹ் ஆதாரங்களால் உறுதியானவை. குழந்தைகள், முந்தைய உம்மத்தார், வெள்ளிக்கிழமை மரணம், கேள்வியின் மொழி போன்ற துணை விவரங்களில் உலமாவின் கருத்து வேறுபாடுகள் உள்ளன. அவற்றை அடிப்படை அகீதாவுக்கு சமமான உறுதியுடன் கூறக்கூடாது. ஹதீஸ் மற்றும் பக்க எண்கள் பதிப்புகளின்படி மாறலாம்.